Verhandeling over rapmuziek
Lucas de Bruin • Honours College

Hierbij een korte verhandeling van het fenomeen ‘rap’. Ik hoor u denken: ‘Ja Lucas, leuk en aardig allemaal, maar het is in essentie toch gewoon woorden op de maat gooien?’

Fout zeg ik u! Rap staat namelijk voor ‘rhythm and poetry’. Woorden op de maat gooien (rhythm) is dus slechts een onderdeel van het geheel. Waar rap voor mij in excelleert is precies waar rhythm samenkomt met het betere dichtwerk. Zo luister ik dus ook naar rapmuziek, in die driedeling en voor alle drie valt wat te zeggen.
Ten eerste, de meer op het ritme gerichte rap. De wat men de ‘leukere nummers’ noemt. Het zijn ook wel de meer commerciële popnummers, de zogenaamde ‘hitjes’. De tekstueel inhoudsloze maar wel met zo’n catchy melodie van ‘hey meisjùhh, me ogen kunnen niet meer weg kijkùhh, héeyóo’-nummertjes.

Het is precies het deel van rap dat op de emotie speelt en die emotie hoeft niet per se vrolijk of catchy te zijn, maar kan bijvoorbeeld ook dienen als uitlaatklep voor de bozere emoties. Voor mij is hierbij een mooi voorbeeld de rapsessie van de volgende rapper bij het hiphop-platform 101barz: 

Qua tekst zegt hij ook wel zinnige dingen, maar het is meer de passie en overgave waardoor ik tegen het einde van de video toch weer met het koppie op het ritme zit mee te knikken. Opvallendste van de video is het einde. Deze rapper maakt zijn beats, zijn ritme, zelf. Op het moment dat hij afsluit met een bedank-high five, valt de klets van de high five precies samen met een klap van de beat, wat de rapper vrijwel meteen opmerkt en weet te benoemen dat het zowaar ‘op de snare’ was, zie 4:25. Zo kan rap mij ritmisch vaker door de dagen heen slepen en bedienen op vele vlakken van de emotie, zowel de bozere als de rustigere.

Daarnaast, het pure dichtwerk. Daar kan ik nog vele voorbeelden van geven, maar ik probeer een greep te doen van de meest interessante. Het dichtwerk zoals wij het kennen, kan teksten als volgt opleveren:

“De dag staat open voor alles en nog wat
Ik ben gestopt te zeggen ‘later als ik groot ben’
Als ik niet groot denk, blijft mijn handelen klein
Als ik niet deed wat ik doe, bleef mijn hartenwens geheim
Levensgroot. Ik zie dingen
Spring in het meer, kwam eruit met minder
Naaktzwemmen onder de baas z’n tijd
Ik ben eigen baas
En zou dit vaker moeten doen
Ieder z’n eigen reis op zijn of haar tempo
Niet altijd maar nadenken enzo
Al is het soms lastig
Als je krampachtig vasthoudt aan gedachtes
Over hoe iets is of had moeten zijn
Wijk af van de lijn die mij geboden is als klein kind
Ik kom terug bij die lijn en bedank hem
En geef er dan mijn eigen draai aan
Bijdehand das m’n bijnaam”


Ik hoop hiermee aan te tonen dat rap ook een moderne vorm van dichten kan zijn. Helaas zijn zulke teksten door de opgebloeide rapcommercie in deze tijd meer uitzondering op de regel dan algemeen aanwezig. Maar de pareltjes zijn er nog. Zo ook het nummer ‘Kluis’ van de rapper Hef. Op een Poetry Jam avond, waarbij rappers a capella teksten delen, vertelt hij hierover het volgende: ‘Ik wou een film maken, maar ik had geen geld en toen dacht ik … ik rap gewoon heel die film en ik schiet er een clipje van drie minuten bij’ en zo geschiedde:

Zo’n Poetry Jam avond, komt uit Amerika (natuurlijk). En het is verbazingwekkend om te zien wat voor dichtkunst rap in zich huist en hoe je daarmee verhalen kan delen. Zo ook, u verwacht het niet, Kanye West. Die op dezelfde manier als Hef een verhaal rapt. Een verhaal dat hij zodanig goed weet te brengen dat ik er toch telkens door wordt meegenomen en mijzelf erover verbaas hoe goed hij het onverwachte einde weer keurig op de maat weet te brengen. Dit allemaal is dus ook rap voor mij.

Als laatste het nog te beschrijven onderdeel, daar waar het samenkomt. Het wordt in de video ‘Rapping, deconstructed: The best rhymers of all time’  erg goed uitgelegd, maar aangezien de video een kwartier duurt en u hiervoor wel erg in rap geïnteresseerd geworden moet zijn, probeer ik het samen te vatten.

Op het moment van dichten op de maat (rappen), komt er op een gegeven moment een soort wiskunde bij kijken om de woorden zodanig op de beats te plaatsen dat je vloeiend door kan gaan naar een volgende rijmklank. Het onopvallend doorvloeien van verschillende rijmklanken voorkomt dat de rap uiteindelijk niet blijft hangen in een eenvoudige ABAB of AABB-rijmschema. Die goed uitgewerkte rijmschema’s is de fundering van echte rap. Als die passen op de maat, met woorden die echt sprekend zijn dan is rap voor mij één van de beste vormen van kunst. Een voorbeeld van een uitwerking van een rijmschema is van Biggie

De meeste mensen vinden hem de beste rapper puur doordat hij zulke rijmschema’s kon neerzetten dat je het niet doorhad dat de klanken, de kleuren in de video, zich telkens langzaamaan aanpasten met de rest van het lied en de beat. Naar mijn mening is dit nog te veel ritme en door het gebrek aan persoonlijke tekstuele relevantie, mis ik de dichtkunst te veel om er vaker naar te luisteren. Ook mede doordat het Engels is, maar vooral omdat voor mij het meest belangrijke is dat ik me erin kan herkennen.
Dus ik ben meer fan van de Nederlandse rap. Voornamelijk van de rappers die zulke heerlijke op elkaar aansluitende rijmschema’s (flows) weten neer te zetten, met als doel om echt treffende teksten over te brengen. Ter voltooiing, daarom twee laatste voorbeelden.

De eerste is het nummer ‘Als je wist dan je weet’ van Pietju Bell. Een nummer dat begint met een telefoongesprek naar een lang niet gesproken vriend, omdat Pietju zojuist uit de gevangenis is gekomen (waargebeurd):
“Ewa dikke, ewa Pietju
Salam aleykum, aleykum salam
Hoe voelt het om vrij te zijn?
Lekker hè? Ja!
Ik mag niet klagen heb geen commentaar
Die vraag moet je stellen aan m'n ma
Voor haar is het tien keer zo zwaar”
Maar de kern van het nummer zit hem in het refrein, waar de titel van het nummer in terug komt. Een titel waarover ik mij tot op de dag van vandaag blijf verwonderen wat de exacte betekenis er nou precies van is. … ‘Als je wist, dan je weet’ …:
“Als je wist, dan je weet
Als je niet weet is ook geen probleem
Doe maar gewoon als de rest
Vul de shit maar voor jezelf in”

Op Genius wordt de titel als volgt toegelicht:
‘Als je geen kennis hebt, is meegaan met je omgeving een logische reactie.
Dit is kuddegedrag en psychologisch gezien heel natuurlijk. Mensen om je heen bieden een vertrouwde omgeving. Alleen staan brengt risico met zich mee.
Dus als je niet weet, is ook geen probleem. Doe maar gewoon als de rest. Ironisch bedoeld.’

Er valt in deze tijden wellicht een conclusie over het hamstereffect te trekken. Wellicht nog wel andere. Kortom, interessante hersenspinsels. En dat allemaal door een stukje rap… Een tweede voorbeeld, https://www.youtube.com/watch?v=gfFnQAIs78M, licht ik verder niet toe, maar laat ik aan u als lezer over om na mijn bovenstaande pleidooi hopelijk op waarde te kunnen schatten. Het betreft een rapstuk met een mix van emotie en passie op slechts één beat (‘Rhythm’) en op die beat ook nog eens verschillende rijmschema’s met inhoudelijke teksten en woordspelingen (‘Poetry’), ook wel ‘Rap’

Toelichting
Muziek helpt mij deze tijd behoorlijk. Om beter te focussen (zie 'chill beats to quarantine to' op YouTube), mezelf te motiveren of gewoon even alle energie kwijt te kunnen. Van alle soorten muziek, kom ik zelf altijd weer terug bij rapmuziek. Het genre waar ikzelf al deze elementen ook in terug kan vinden. Door mijn interesse en passie hiervoor, heb ik een kleine verhandeling over het in het algemeen moeilijk begrepen genre geschreven. Hopelijk kan mijn verdieping van rapmuziek leiden tot een verbreding in de acceptatie van het genre zelf. Precies wat het Honours interessant maakt, het verbreden en verdiepen in verschillende onderwerpen. Wellicht met het ontbreken van de echte onderwijsbijdrage van het Honours, dat deze verhandeling daarnaast ook nog als een soort kleine tegemoetkoming voor het gemis kan dienen.